DOM POLSKI
Bukareszt
versiunea in limba romana

ZWIAZEK POLAKOW W RUMUNII,
             DOM POLSKI - Bukareszt

versiunea in limba polona
HISTORIA

Wiarus site

Historia Polaków z Bukaresztu

W okresie rozbiorów, w ostatniej świerci XVIII wieku, księstwa rumuńskie stały się stałym miejscem polskich uchodźców politycznych. Masowy napływ uchodźców politycznych zaczął się po powstaniu kościuszkowskim w 1795 roku. Powstanie listopadowe 1830 i powstanie styczniowe 1863 roku sprowadziły do Rumunii tysiące uczęstników tych powstań. Popularnym stało się powiedzenie „Kto kocha ojczyznę, ten uchodzi na Wołoszczyznę”. Znaczna część uchodźców popowstaniowych przybywała do Bukaresztu, niektórzy pozostawali tu na stałe.

Emigracja po powstaniu styczniowym 1863 roku

Po roku 1864 kolonia polska w Bukareszcie była uważana za najliczniejszą, szacunkowo w 1883 r. liczyła około 1000 emigrantów, a w 1898 wzrosła do 3000 osób. Część Polaków potrafiła wykorzystać sytuację i zaczęła robić karierę wchodząc w związki z tubylcami, natomiast inna część, znacząca ilość emigrantów tranzytowych „pasażerów, została zwabiona przez miraż stolic(…) Zorganizowana w 1867r. Współnota, rozpadła się w 1869, podobnie jak  te istniejące w  Mołdawii. Wysiłki doktora Izydora Kopernickiego aby w 1867 roku otworzyć salę czytelniczą w Bibliotece Polskiej początkowo nie odniosły sukcesu. Przypadkowi czytelnicy szybko sprzedali większość książek z biblioteki. W 1869 r. Izydor Kopernicki zdecydował się na otwarcie hotelu „Union” przy ulicy Regala nr. 2, będącego własnością J. Gradowicza, a póżniej inny Polak, Zajączkowski urządził salę czytelniczą, dobrze zorganizowaną i z bogatym zasobem książek, otrzymanych z fundacji J.J. Kraszewskiego, K. Libelta, M. Darowskiego, Agatona Gillera, Mierzby i innych. W przybliźeniu po upływie  10 lat powstało Koło Polskie, organizacja Polaków z Bukaresztu z siedzibą przy ulicy Izvor. 22 stycznia 1888 powstaje w Bukareszcie „Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Polaków”, będące faktycznie filią Ligi Polskiej, stworzonej przez Zygmunta Miłkowskiego w Genewie w roku 1887. W pierwszym roku działalności Towarzystwo miało 148 członków, w tym 56 z Bukaresztu i fundusz 4508 franków.  Siedziba Towarzystwa znajdowała się w pasażu Calea Victoriei, w tym samym Domu, w którym funkcjonował  „Klub Polski”. Prezesem Towarzystwa był J. Tymolski – właściciel Hotel de France, wiceprezesem K. Dąbrowski, z zawodu malarz, a J. Zalplachta, przedsiębiorca, kasjerem. 14 marca 1890 r. Towarzystwo utworzyło „Komitet Polski dla Pomocy Głodnjącym z Galicji”(na podstawie danych Ion Petrica „Confluente culturale romano-polone” – w drugiej połowie wieku XIX, wyd. Minerva, Bukareszt – 1976).

Wiarus

Pod koniec 1984 roku Ferdynand Twornikiewicz, syn Michała Twornikiewicza (właściciel lambardu z ulicy Tepes Voda nr. 17) zdobył się na publikację pierwszej  gazety w języku polskim- Wiarus. Zbliżała się stuletnia rocznica powstania kościuszkowskiego (1794 r.). „Podjęliśmy zadanie, na ile nas tylko stać, zjednoczenia naszych sił dotychczas rozproszonych i dlatego staramy się pośredniczyć między naszymi, którzy mieszkają tutaj,

w tym konstytucyjnym Królestwie, a także staramy się powiadomić naszą ojczyznę i naszych braci emigrantów rozproszonych na całej kuli ziemskiej, lecz stanowiących jedno ciało, że my również żyjemy i jesteśmy częścią tego ciała i dołączymy się do wspólnego dzieła , ponieważ wierzymy w wielkość naszej przeszłości, w świętość ideałów narodowych, w świętość naszej idei narodowej oraz w przeznaczenie naszego narodu wśród innych narodów”. Tak pisał Ferdynand Twornikiewicz, który był właścicielem a zarazem redaktorem publikacji. Ukazało się tylko 7 numerów „ Wiarusa”, ponieważ na następne nie starczyło środków.

Polacy po roku 1900

Istotną rolę wśród emigracji polskiej odgrywał Związek Emigracji Polskiej (1866- 1870), który miał swoje filie w Bukareszcie, Jassach i Pascani. Wśród najbardziej aktywnych działaczy emigracji polskiej znajdowali się J.L. Gradowicz i Władysław Dunin, który był korespondentem kilku gazet polskich, francuskich i austriackich. 

W 1918 roku powstała Polska Rada Narodowa (od 1925 Polska Rada Narodowa Wielkiej Rumunii, od 1926 Związek Polaków w Rumunii)   na czele ze Stanisławem Kwiatkowskim, a następnie z dr. Bazylim Duźenkiewiczem. Istniały także inne organizacje polonijne, które połączyły się w 1932 roku, kiedy powstał Związek Stowarzyszeń Polskich w Rumunii. Na czele organu wykonawczego stanął ksiądz A. Lukasiewicz, a jego zastępcami zostali L. Mendrak, M. Zawadowski, K. Chylewski i K. Młodecki. Związek przywiązywał nadzwyczajną wagę rozwojowi sieci szkolnej w języku polskim, korzystając z pomocy władz rumuńskich.

Współnota polska w Bukarezscie zaniechała działalności wraz utrwaleniem się systemu komunistycznego. W marcu 1990 ponownie w Bukareszcie powstał Związek Polaków w Rumunii Dom Polski. Przewodniczącą została pani Ksenia Stoica. W 1993 na przewodniczącego Dom Polski – Bukareszt został wybrany pan Bogdan Polipciuc, który pełni tą funkcję do chwili obecnej.  

Jan Zalplachta – 1834 – 1894 pochodził z licji. Studia wojskowe odbywał w Wiedniu i do roku 1863 był oficerem armii austriackiej. W czsie powstania styczniowego 1863 r. przyłączył się do powstańców w randze majora i został najpierw szefem sztabu generala francuskiego Rochebrunne, a następnie dowódcą samodzielnego oddziału  i rozsławił się pod pseudonimem Zapałowicz, jako bardzo zdolny oficer. Po upadku powstania osiedlił się w Bukareszcie.

 

Izydor Kopernicki (1825 – 1891), absolwent wydziału medycznego Uniwersytetu w Kijowie, uczestniczył w powstaniu 1863 roku i był komisarzem Rządu Narodowego na obszar Galicji Wschodniej. Po znależeniu się na emigracji spotkał się w Belgradzie z Zygmuntem Miłkowskim, który dał mu pismo polecające do Karola Davila, dyrektora Szkoły Medycznej w Bukareszcie, rekomendującego go jako wybitnego antropologa. 12 grudnia 1864 Kopernicki został mianowany preparatorem Muzeum Szkoły Medycznej.(…) Opuścił Bukareszt w 1872 roku i osiedlił się Krakowie. (wg Ion Petrica  „Confluente culturale romano-polone” – a doua jumatate a secolului al XIX-lea, Editura Minerva, Bucuresti – 1976).

Władysław Dunin, inżynier i dziennikarz emigrował do Bukaresztu po upadku powstania styczniowego 1863. Był admiratorem A.I.Cuza i nieprzejednanym krytykiem Karola I. Początki panowania Karola obudziły resentymenty emigranta polskiego do mocarstw, ktłre podzieliły Polskę. Pisał krytyczne artykuły pod adresem Karola I oskarzając go po oddawaniu Rumunii w sfere wpływów niemieckich. „Artykuły Dunina wprawiały w furię Karola, który w 1869 nakazał wysiedlenie emigranta polskiego z Rumunii, lecz został zmuszony do anulowania tej decyzji, na skutek presji rządu francuskiego. (Wg Ion Petrica „Confluente culturale romano-polone – a doua jumatate a secolului al XIX-lea, Editura Minerva, Bucuresti, 1976).

Witold Rola-Piekarski,  (1857 – 1909) był profesorem sztuki zdobniczej w Slatina i Targu Jiu, rysownik i karykaturzysta, określony w Enciclopedia Romana z 1904 roku mianem „najwybitniejszym karykaturzysta Rumunii”. Do Rumunii przybył w 1887 po tym, kiedy został rozpoznany jako członek ruchu rewolucyjnego Polski i Bułgarii. Pracował w przedsiębiorstwie eksploatacji terenów naftowych prowadzonych przez Jana Zalplachtę. W 1891 został profesorem sztuki zdobniczej w gimnazjum w Slatina, a w 1892 w Targu Jiu, następnie (1904-1906) dyrektorem szkoły zawodowej w Novaci. Był współtwórcą publikacji „Jiul”, Muzeum Gorj. Rysował na potrzeby czasopism „Jiul”, „Amicul Tinerimii”, „Sezatoarea sateanului”, „Lumina satelor”, „Amicul copiilor” należących do B.P.Hasdeu i Z. Arbore,  gazet „Lumea noua” i „Adevarul ilustrat”. Publikował karykatury w „Mos Teaca” Bacalbasa, „Ardeiul” i.t.d. (wg Ion Petrica „Confluenta culturale romano-polone – a doua jumatate a secolului al XIX-lea, Editura Minerva, Bucuresti, 1976).

Edward M. Adamski  - dziennikarz. Uciekinier z konwoju powstańców zesłanych na Sybir. W 1881 założył „Foaia Romaniei”,  która w 1883 przekstałciła się w czaspismo literackie „ Romania Literara”. Wspólnie z C. Crisanem był dyrektorem czasopisma . W 1888 dyrektorem czasopisma zostaje Al. Macedonski, a Adamski właścicielem - fundatorem. Dodatkowo wydawał „ Generatia Viitoare”, później „ Generatia Noua”.

Leonard Mociulschi (1889- 1979). Oficer strzelców górskich w rumuńskiej armii królewskiej. Uczestniczył w I wojnie światowej i po walkach w Oituzie Soveja został udekorowany zarówno przez króla Ferdynanda, jak też generała Berthelota. Uczestniczył w II wojnie światowej przy forsowaniu Dniestru (Order Mihai Viteazul III klasy i stopień kawalera, przy zdobywaniu Krymu ( awansowany na generała brygady, Order Mihai Viteazul klasa II.)  Po odwróceniu armii przeciw III Rzeszy generał doszedł w bojach blisko Pragi ( Order Mihai Viteazul ze szpadą III klasy za zwycięstwo w masywie Jaworzyna na Słowacji). Reżym komunistyczny zamknął go w więzieniu w latach 1946 - 1955 i został poddany reżymowi eksterminacji przy budowie kanału Dunaj- Morze Czarne. Zrehabilitowany w 1968 i w wieku 79 lat udekorowany Orderem Tudor Vladimirescu , klasa III.

( www.general. Mociulschi..ro ).

Inni członkowie wspólnoty polskiej w Bukareszcie

Teofil Gluck, lekarz osobisty księcia Al. I. Cuza

 

 

A.Fiałkowski, właściciel sławnej kawiarni przy Placu Teatru Narodowego.

Jan Zalplachta , lekarz, członek Koła Polskiego w Bukareszcie

H. Dąbrowski, generał, burmistrz Bukaresztu

Józef Bem, generał, uczestnik rewolucji węgierskiej 1848-1849, dowódca armii węgierskiej przeciw reżymowi Habsburgów

K. Dombrowski,malarz, jego obrazy znajdują się w Muzeul de Arta a Romaniei.

T. Ajdukiewicz, malarz, jego obrazy znajdują się w Muzeul de Arta a Romaniei.

Andrzej Ostop, rzeźbiarz.

Oktawian Śmigielski, malarz, jego obrazy znajdują się w Muzeum Brukenthala w Sibiu, w muzeum Sztuki w Bukareszcie, w Cluj i w Budapeszcie. Ozdabiał świątynie w wojwództwach Alba  Iulia, Bistrita Nasaud i Timis.

Teodor Rogalski, muzyk.

Informacje zebrane przez Gabriela Klimowicza na podstawie książki Iona Petrica „ Confluente culturale romano - polone - a doua jumatate a secolui al. XIX-lea”. Editura Minerva, Bucuresti, 1976, danych Narodowej Komisj ds. Statystyki i innych źródeł.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Powered by: COMTEL Supernet